Σαν βγεις στον πηγαιμό για τις Βρυξέλλες... Συμβολή στον ανοιχτό διάλογο του ΣΥΡΙΖΑ για την Ευρώπη
Η παρέμβαση της Αριστεράς σε ζητήματα Ευρωπαϊκής ενοποίησης δεν είναι εύκολη, καθώς τα ζητήματα αυτά είναι πολυσύνθετα και συχνά η πολιτική τους διάσταση κρύβεται πίσω από έναν τεχνικό και γραφειοκρατικό μανδύα. Η παρέμβαση αυτή γίνεται ακόμα δυσκολότερη καθώς όσοι ασχολούνται σε βάθος με Ευρωπαϊκά θέματα τείνουν να έχουν μια εκ των προτέρων θετική πρόσληψη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.) και των πολιτικών της. Όμως, το βάθος της διασύνδεσης του εθνικού επιπέδου άσκησης πολιτικής με το Ευρωπαϊκό καθιστούν αυτή την παρέμβαση όχι απλά επιθυμητή, αλλά και αναγκαία.
Ένα μεγάλο μέρος του αριστερού χώρου έχει παρασυρθεί από μια δήθεν Πουλατζιανή αντίληψη για την Ε.Ε., ως ένα ρευστό πεδίο άρθρωσης ταξικών συσχετισμών, μόνο. Σαφώς και η Ε.Ε., όπως και κάθε πολιτικό – θεσμικό μόρφωμα, αποτυπώνει συσχετισμούς κοινωνικών δυνάμεων. Όμως, εκτός από πεδίο, η Ε.Ε. είναι και ένα σύνολο δομών, πολύ αυστηρών και με σαφές πολιτικό και ταξικό προσανατολισμό. Πλανώνται όσοι νομίζουν ότι μπορούν να χρησιμοποιούν την Ε.Ε. σαν το μενού του εστιατορίου, επιλέγοντας πιάτα της αρεσκείας τους (π.χ. περιβαλλοντική πολιτική, πολιτική δικαιωμάτων κλπ.) και αφήνοντας κάποια άλλα στην κουζίνα (π.χ. Σύμφωνο Σταθερότητας, ιδιωτικοποιήσεις, ελεύθερη αγορά κλπ.). Εγγενείς όροι της Ε.Ε., όπως οι θεμελιώδεις ελευθερίες του κεφαλαίου, η προστασία και ενίσχυση της ιδιωτικής επιχειρηματικότητας και ανταγωνιστικότητας, η άγρυπνη περιφρούρηση της «ελεύθερης» αγοράς, είναι αδιαπραγμάτευτοι.
Ξεκινώντας από αυτή την αφετηρία, το κρίσιμο ερώτημα είναι: τι θα κάνει ο ΣΥΡΙΖΑ με την Ε.Ε. όταν αναλάβει τη διακυβέρνηση της χώρας με τους μελλοντικούς συμμάχους του και αποφασίσει να υλοποιήσει το πρόγραμμά του; Τι θα κάνει, π.χ., όταν επιλέξει να έχει δημόσιο ΟΤΕ, δημόσια Ολυμπιακή, δημόσιο τραπεζικό σύστημα; Τι θα κάνει όταν επιλέξει να έρθει σε ρήξη με τα ιδιωτικά συμφέροντα στο χώρο της υγείας και της παιδείας; Τι θα κάνει όταν ακολουθήσει τη γραμμή των κοινωνικοποιήσεων σε κρίσιμους παραγωγικούς τομείς; Όπως ορθά αναφέρει το κείμενο που κατέθεσε η Πρωτοβουλία για την Αριστερή Ανασύνθεση στο Διαρκές Συνέδριο του ΣΥΝ:
Η ριζοσπαστική Αριστερά στην κυβέρνηση -ακόμη και αν περιοριστεί σε φιλολαϊκές μεταρρυθμίσεις- θα υποχρεωθεί να προχωρήσει και σε σημαντικές ρήξεις με το πλαίσιο της ΟΝΕ, τη Μεταρρυθμιστική Συνθήκη, το Κοινοτικό Δίκαιο αλλά και με συνολικές στρατηγικές της Ε.Ε.
Αυτά δεν είναι θεωρητικά ζητήματα• αγγίζουν την πρακτική ουσία των προτάσεων του ΣΥΡΙΖΑ και κρίνουν μακροπρόθεσμα τον ρεαλισμό και το βάθος τους. Η θέση κάποιων ότι το Ευρωπαϊκό νομικό οικοδόμημα επιτρέπει τη χάραξη μιας ριζοσπαστικής αριστερής πολιτικής σε εθνικό επίπεδο είναι τόσο ανιστόρητη όσο και η ιδέα ότι οι εθνικές, αστικές κρατικές δομές και η τρέχουσα εθνική συνταγματική τάξη επιτρέπουν την οικοδόμηση του σοσιαλισμού!
Σε πολλούς μας αρέσει η Λατινική Αμερική• ας την παρατηρήσουμε με προσοχή. Η συμμετοχή της Βενεζουέλας στην Κοινή Αγορά του Νότου (Mercosur) δεν εμπόδισε τη γέννηση της Alternativa Bolivariana ανάμεσα στη Βενεζουέλα και την Κούβα, και τη μεταγενέστερη προσθήκη της Βολιβίας, της Νικαράγουας και της Ονδούρας σ’ αυτήν. Θα έπρεπε ο Τσάβες και ο Κάστρο να περιμένουν τη στιγμή που όλες οι χώρες της Λατινικής Αμερικής θα συμφωνούσαν στο δικό τους εναλλακτικό σχέδιο; Θα έπρεπε μήπως ο Τσάβες να αποδεχθεί την αμερικανόπνευστη Ζώνη Ελεύθερου Εμπορίου της Αμερικής για να μην χαρακτηριστεί αμερικανοσκεπτικιστής και αμερικανοφοβικός; Προφανώς και όχι!
Πρέπει συνεπώς να επεξεργαστεί ο ΣΥΡΙΖΑ μια Ευρωπαϊκή Alternativa, ένα καινούργιο μοντέλο Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης σε σοσιαλιστική κατεύθυνση που θα ξεφεύγει από την «ανανεωτική» προσκόλληση στην Ε.Ε. και θα διατυπώνει με σαφήνεια το όραμα μιας ενωμένης, σοσιαλιστικής Ευρώπης. Μια τέτοια Alternativa προφανώς δεν αναιρεί την πάλη μέσα στον Ευρωπαϊκό χώρο και στους ήδη υπάρχοντες θεσμούς, αλλά ανοίγει νέους δρόμους αναζητήσεων: αναζήτηση μελλοντικών συμμάχων σε επίπεδο κρατών και κινημάτων, αναζήτηση μελλοντικών μοντέλων οικονομικής ενοποίησης, αναζήτηση νέων θεσμικών σχημάτων διακρατικής συνεργασίας πέρα από την Ε.Ε. Είναι αλήθεια ότι ο συσχετισμός δυνάμεων σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο είναι αρνητικός, και ότι ο δρόμος για μια παράλληλη, εναλλακτική ολοκλήρωση πέρα και έξω από την Ε.Ε. θα είναι μεγάλος και δύσκολος. Γιατί όμως δεν σκέφτονται αυτό τον συσχετισμό δυνάμεων όσοι φαντασιώνονται τον ως εκ θαύματος κοινό και ταυτόχρονο προοδευτικό μετασχηματισμό των 27 χωρών της Ε.Ε.; Πρέπει ο ΣΥΡΙΖΑ να περιμένει την ανάπτυξη ριζοσπαστικού αριστερού κινήματος στην Εσθονία και στο Βέλγιο για να τολμήσει να προωθήσει έναν πολιτικο-οικονομικό μετασχηματισμό στην Ελλάδα σε συνεργασία με άλλες χώρες και κινήματα, ο οποίος θα είναι ανταγωνιστικός των επιταγών της Ε.Ε.; Επίσης, γιατί ξεχνούν αυτό το συσχετισμό όσοι ζητούν μια νέα Συνταγματική Συνθήκη για μια «άλλη Ευρώπη»; Από που θα προέλθει αυτό το νέο, δήθεν προοδευτικό Ευρω-Σύνταγμα; Ουρανοκατέβατο, από κάποιες φωτισμένες ελίτ των Βρυξελλών, ή από το σημερινό Ευρωκοινοβούλιο της νεοφιλελεύθερης / σοσιαλ-φιλελεύθερης συναίνεσης;
Σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να τεθεί και το ζήτημα της εκπροσώπησης του ΣΥΡΙΖΑ στο Ευρωκοινοβούλιο. Πρωτίστως, απαιτείται μια καλύτερη σύνδεση του έργου των μελλοντικών Ευρωβουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ με τις πολιτικές θέσεις του. Ενδεικτικά, είναι τουλάχιστον άστοχο:
- να παλεύει ο ΣΥΡΙΖΑ εναντίον των προωθούμενων από την Ε.Ε. αναδιαρθρώσεων, και ο νυν Ευρωβουλευτής του ΣΥΝ να εγκαλεί την κυβέρνηση Καραμανλή για ελλιπή ενσωμάτωση της κοινοτικής νομοθεσίας στο εθνικό νομικό πλαίσιο – δηλαδή για ελλιπή ενσωμάτωση και των αναδιαρθρώσεων (Δελτίο Τύπου 12/11/2008).
- να απορρίπτει ο ΣΥΡΙΖΑ το Ευρω-Σύνταγμα, και ο νυν Ευρωβουλευτής του ΣΥΝ να εισηγείται ψήφισμα για την Ευρωπαϊκή πολιτική προστασία, υμνώντας την Έκθεση Barnier (Europe Aid), η οποία εισάγει από την πίσω πόρτα κρίσιμα σημεία του Ευρω-Συντάγματος (Πρόταση Ψηφίσματος B6-0303/2008).
- να διεκδικεί ο ΣΥΡΙΖΑ τον παραμερισμό του ΣΕΒ από διαμορφωτή κυβερνητικής πολιτικής, και ο νυν Ευρωβουλευτής του ΣΥΝ να εκφράζει τη λύπη του επειδή η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη της τη γνώμη βιομηχανικών ενώσεων σχετικά με τις εναλλακτικές μορφές ενέργειας (Γνωμοδότηση 2004 / 2153 INI).
Με άλλα λόγια, θα πρέπει η εκπροσώπηση του ΣΥΡΙΖΑ στο Ευρωκοινοβούλιο να αρθρώσει κριτικό λόγο έναντι της ίδιας της Ε.Ε., και όχι μόνο να χρησιμοποιεί την Ε.Ε. ως έξωθεν κακή μαρτυρία έναντι της πολιτικής της εκάστοτε ελληνικής κυβέρνησης. Το σχήμα «καλή Ε.Ε. – κακή κυβέρνηση» είναι θεωρητικά απλουστευτικό και πολιτικά αδιέξοδο, και πρέπει να εγκαταλειφθεί.
Οι αναφορές των 15 σημείων και του σχεδίου πολιτικού πλαισίου για τις Ευρωεκλογές στην Ευρωπαϊκή ενοποίηση αποτελούν κατάκτηση, καθώς αμφισβητούν τις συνθήκες θέσμισης της Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης στην τωρινή της μορφή. Το Μαστρίχτ αντιμετωπίζεται κριτικά, μαζί με το Σύμφωνο Σταθερότητας και τη Συνθήκη της Λισσαβόνας. Ποτέ άλλοτε δεν είχε ο χώρος γύρω από τον ΣΥΡΙΖΑ ένα τέτοιο ξεκάθαρο πλαίσιο διεκδικήσεων. Υπάρχουν πολλά σημεία που θα πρέπει να τύχουν λεπτομερέστερης επεξεργασίας ως προς το θετικό κομμάτι της πρότασης (ως προς το «Τι να κάνουμε;»), όμως αυτό το κεκτημένο δεν πρέπει να χαθεί.
Προς την κατεύθυνση εμπλουτισμού του κεκτημένου, προτείνονται:
1) Η άμεση διεξαγωγή θεματικών συνελεύσεων του ΣΥΡΙΖΑ σε όλη την Ελλάδα, με θέμα τις Ευρωεκλογές και την περαιτέρω επεξεργασία, τεκμηρίωση και εκλαΐκευση των θέσεων για την Ευρωπαϊκή ενοποίηση, όπως αυτές προκύψουν από την Επιτροπή του ΣΥΡΙΖΑ για την Ευρώπη.
2) Η μονιμοποίηση και διεύρυνση αυτής της Επιτροπής και μετά τις Ευρωεκλογές, για την εμβάθυνση της παρέμβασης του ΣΥΡΙΖΑ σε ζητήματα Ευρωπαϊκής ενοποίησης.
3) Η αναθέρμανση της θεωρητικής συζήτησης γύρω από την Ευρωπαϊκή ενοποίηση στους κόλπους της Αριστεράς, κινητοποιώντας όλους τους διαθέσιμους υλικούς και ανθρώπινους πόρους, έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα, δίκτυα και συλλογικότητες εντός και εκτός του ΣΥΡΙΖΑ, και δεξαμενές σκέψης όπως το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς.
4) Η άμεση έκδοση του αναγγελθέντος περιοδικού του ΣΥΡΙΖΑ, με πρώτο τεύχος αφιερωμένο στις Ευρωεκλογές.
5) Η με πρωτοβουλία του ΣΥΡΙΖΑ άμεση έναρξη διαλόγου με τις υπόλοιπες δυνάμεις της Αριστεράς (εξωκοινοβουλευτική αριστερά, ΚΚΕ, και τυχόν δυνάμεις εντός του ΠΑΣΟΚ) για την εύρεση κοινών σημείων παρέμβασης στα Ευρωπαϊκά ζητήματα.
Τίποτε απ’ όλα αυτά όμως δεν θα έχει αντίκρισμα εάν δεν στηριχτεί η Ευρωπαϊκή πολιτική του ΣΥΡΙΖΑ «από τα μέσα»∙ και η στήριξη δεν έρχεται με δηλώσεις υποστήριξης του Ευρωστρατού, ούτε με τη μη τήρηση συλλογικών αποφάσεων ως προς τη Συνθήκη της Λισσαβόνας.
Τέλος, καλό θα ήταν να συμπεριληφθούν στο Ευρωψηφοδέλτιο του ΣΥΡΙΖΑ συμβολικά, σε μη εκλόγιμες θέσεις, ξένες προσωπικότητες με αγωνιστική δράση σε άλλες χώρες. Πέρα από οτιδήποτε άλλο, η εμπλοκή της Αριστεράς με τις Ευρωεκλογές αντανακλά την ανάγκη ενίσχυσης του διεθνισμού και της αλληλεγγύης με όσους και όσες αγωνίζονται για έναν καλύτερο κόσμο.
Ηρακλής Οικονόμου
ΣΥΡΙΖΑ Νέας Σμύρνης
